Wat is lymfoedeem?

Lymfoedeem is een abnormale ophoping van lymfevocht in het lichaam dat ontstaat als de lymfevaten het lymfevocht niet voldoende kunnen afvoeren. Dit kan ontstaan door bijvoorbeeld beschadigde of verwijderde lymfevaten, slecht functioneren van het lymfesysteem of te grote aanmaak van lymfevocht.

Wat is lymfoedeem?

Lymfoedeem is een abnormale ophoping van lymfevocht in het lichaam dat ontstaat als de lymfevaten het lymfevocht niet voldoende kunnen afvoeren. Dit kan ontstaan door bijvoorbeeld beschadigde of verwijderde lymfevaten, slecht functioneren van het lymfesysteem of een te grote aanmaak van lymfevocht.

In het lichaam zitten zeer veel lymfevaten en het lymfevocht stroomt hier doorheen.
Deze lymfevaten zijn belangrijk als er ergens in het lichaam te veel vocht zit. Het vocht in de weefsels wordt door de lymfevaten afgevoerd. Dit lymfevocht is een transparante vloeistof met eiwitten, afvalstoffen en afweerstoffen. Dit vocht gaat via grotere lymfevaten naar de lymfeklieren.

Lymfoedeem komt vaak voor in armen en benen maar soms ook in andere lichaamsdelen. Doordat lymfoedeem onvoldoende bekend is bij artsen en hulpverleners, is de kans aanwezig dat deze aandoening niet of te laat wordt herkend en men de juiste behandeling misloopt.

Lymfoedeem is een chronische aandoening met vaak een grote impact op de kwaliteit van leven. ‘Chronisch’ betekent dat je er niet vanaf komt, maar met een goede aanpak, het tijdig stellen van de juiste diagnose en een goed behandelplan, kan er veel bereikt worden.

Primair- en Secundair lymfoedeem

Er bestaan twee soorten lymfoedeem, namelijk primair- en secundair lymfoedeem.
Het maken van dit onderscheid is belangrijk, omdat er soms verschillen kunnen zijn in het behandelplan en het verloop hiervan.

Primair lymfoedeem

Lymfoedeem als gevolg van een aangeboren afwijking van het lymfestelsel noemen we primair lymfoedeem. Vanaf de geboorte zijn er dan minder, of niet goed functionerende lymfebanen aanwezig waardoor er direct na de geboorte of rond de puberteit  zwellingen kunnen ontstaan. Meestal ontstaan de eerste klachten tussen het 15e en 35e levensjaar, waarbij vrouwen vaker zijn aangedaan dan mannen (3:1). Het begin is meestal sluipend met een progressief beloop. In de meeste gevallen zijn alleen de benen aangedaan. Klachten die met lymfoedeem gepaard gaan zijn zwelling, stuwingsgevoel, moeheid en tinteling. Overgewicht en terugkerende infecties vormen een belangrijk risico bij lymfoedeem.
De aandoening heeft een aanzienlijke, levenslange impact op het fysieke en psychische functioneren. In de eindstadia kan de aandoening gepaard gaan met grote morbiditeit en verlies van kwaliteit van leven.

Secundair lymfoedeem

Secundair lymfoedeem ontstaat door een beschadiging van het lymfestelsel. Vaak zijn bij secundair lymfoedeem de lymfeklieren verwijderd, waardoor het lymfevocht niet meer goed kan worden afgevoerd.

Oorzaken van het ontstaan van secundair lymfoedeem kunnen zijn:

  • kanker of de behandeling daarvan waarbij lymfklieren worden verwijderd;
  • infecties; zoals erysipelas/wondroos, cellulitis of een infectie na een operatie;
  • trombose
  • spataderen.

Door beschadigende of ontbrekende lymfeklieren kan het lymfevocht niet of slechter worden afgevoerd en ontstaat er secundair lymfoedeem. Bij secundair lymfoedeem ten gevolge van kanker zijn vaak belangrijke grote kliergroepen verwijderd, zoals die in de oksel of de lies. Tevens kan er ook een beschadiging van het lymfestelsel optreden door bestralingen, littekens of het nemen van een lymfeklierbiopt. Lymfoedeem kan ook ontstaan in andere lichaamsdelen dan een arm of been, bijvoorbeeld het hoofd-hals gebied inclusief het gezicht en de buik, inclusief de genitaliën. Door de druk van het lymfoedeem kan dit benauwen en knellen en daardoor voor andere klachten zorgen.

Symptomen

In de beginfase van lymfoedeem geeft dit vaak een moe en zwaar gevoel in uw arm of been, waarbij ook tintelingen kunnen voorkomen. Sommige mensen ervaren een afknellend gevoel. In enkele gevallen kan een acute zwelling van het ledemaat optreden, inclusief de hand of de voet. Bij lymfoedeem is er een verhoogd risico op wondroos (erysipelas), huidklachten en gewrichtsklachten. Bij al deze symptomen is het van belang dat er direct actie wordt ondernomen om verdere toename van het lymfoedeem te voorkomen.

  • Het is moeilijk een kuiltje te drukken in het oedeem. Het oedeem voelt hard aan;
  • Het oedeem neemt niet af gedurende de nacht;
  • De huidplooi net onder de tweede teen is niet goed op te pakken (proef van stemmer);
  • Diepe plooien tussen de tenen en de voorvoet(en);
  • Soms kunnen de tenen een beetje vierkant van vorm worden;
  • Huidveranderingen met een wratachtig aspect (papillomatose) bij de tenen;

In het begin kunnen de afwijkingen klein zijn. Bijvoorbeeld vocht in de benen, waar in eerste instantie nog wel een kuiltje in te drukken is. Over het algemeen zijn de kenmerken van lymfoedeem goed te herkennen voor een arts die daar ervaring mee heeft. In de vroege fase, als deze kenmerken nog niet zo uitgesproken zijn, kan de arts de diagnose lymfoedeem bevestigen met een aanvullend onderzoek middels het uitvoeren van een lymfeklierscintigrafie.

Stadia van lymfoedeem

Lymfoedeem ontstaat erg geleidelijk en kan in verschillende ontwikkelingsstadia verdeeld worden. In eerste instantie zal het lymfoedeem nog onzichtbaar zijn maar zonder behandeling neemt de zwelling  steeds verder toe. 

Daarnaast ontstaan er ook vaak huidveranderingen, hierdoor neemt de kans op infecties (wondroos) toe. Dit zorgt er vervolgens weer voor dat het lymfevaatstelsel, dat in functie staat van het immuunsysteem, extra wordt belast. Daarom is een vroegtijdige- en vervolgens levenslange behandeling enorm belangrijk om te voorkomen dat de ziekte verder voortschrijdt en verergert.

Lymfoedeem stadia benen
Lymfoedeem stadia armen

Zwelling is mogelijk niet zichtbaar ondanks een verminderde lymfatische functie. Symptomen in dit stadium kunnen zijn: zwaarte, benauwdheid of tintelingen.

Stadium 0

Bij rust en/of omhoog leggen van het gezwollen ledemaat keert het terug naar de normale omvang. Er kan pitting oedeem aanwezig zijn.

Stadium 1

Huidveranderingen zijn aanwezig (fibrose) Het weefsel kan  sponsachtig aanvoelen.

Stadium 2

Het weefsel in dit stadium vertoond fibrose. De zwelling is onomkeerbaar en het ledemaat kan erg groot en gezwollen zijn. Risico op infectie is erg groot.

Stadium 3

Diagnose

Meestal laat lymfoedeem zich met een standaard medisch onderzoek door een dermatoloog gemakkelijk vaststellen.
De dermatoloog kan met een aantal testen zien en voelen of er oedeem zit.

Kenmerken hiervoor zijn onder andere:

  • Het is moeilijk een kuiltje te drukken in het oedeem. Het oedeem voelt hard aan, dit wordt ook wel de pitting-test genoemd;
  • De huidplooi net onder de tweede teen is niet goed op te pakken, dit wordt de teken van stemmer genoemd;
  • Diepe plooien tussen de tenen en de voorvoet(en);
  • Soms kunnen de tenen een beetje vierkant van vorm worden;
  • Huidveranderingen met een wratachtig aspect (papillomatose) bij de tenen;

Een dik been, dikke voet en/of dikke tenen passen bij lymfoedeem van het been. Daarnaast kunnen er huidafwijkingen of verkleuringen van de huid te zien zijn. Lymfklieren kunnen ook onderzocht worden of deze opgezwollen zijn.

Teken van stemmer
Lymfescintigrafie
Als er wordt getwijfeld dan wordt er een lymfescintigrafie verricht.
Bij lymfoedeem van de benen wordt dan tussen de tenen een licht radioactieve stof ingespoten. Na deze injecties dient er gelopen worden, na een paar uur worden er opnieuw foto’s gemaakt. De snelheid waarmee het lymfevocht is afgevoerd kan zo bekeken en gemeten worden. Als er echt sprake is van lymfoedeem, zal gekeken worden naar de mogelijke oorzaak.

Behandelingen

Bij de behandeling van lymfoedeem zijn er verschillende therapieën mogelijk die gelijktijdig of apart van elkaar toegepast kunnen worden om zoveel mogelijk afname van het oedeem te bereiken. Er wordt onderscheid gemaakt tussen de initiële fase en de onderhoudsfase.

De initiele fase

Tijdens de initiële fase ligt de nadruk op het snel bereiken van volumevermindering, oftewel het zo snel mogelijk wegwerken van de vochtophopingen. Binnen deze fase bestaat de behandeling uit onderstaande mogelijke combinaties:

  • Manuele lymfedrainage
  • Compressietherapie (zwachtelen)
  • Aanleren en toepassen van zelfmanagement
  • Informatie over huidverzorging en leefregels

Deze fase duurt zolang er nog volumevermindering te verwachten is. Gemiddeld minimaal enkele weken, waarbij er meerdere malen per week behandeld zal worden.

Minder oedeem geeft minder klachten. Het oedeem dat weg is, zal ook weg moeten blijven en dit moet onderhouden worden. Het is belangrijk dat men zelf leert om het lymfoedeem onder controle te houden. Ook mogen de lymfevaten en klieren niet verder beschadigen. Wondroos kan de lymfevaten nog meer beschadigen. Als de huid kapot is, kan sneller wondroos ontstaan. De huid zal goed verzorgd moeten worden. De fase wordt afgesloten met het aanmeten van Therapeutische Elastische Kousen (TEK) die vervolgens levenslang gedragen zullen moeten worden om het lymfoedeem onder controle te houden.

 De onderhoudsfase

In de onderhoudsfase wordt er geen volumevermindering meer verwacht. De behandelingen zijn minder frequent nodig en de nadruk ligt op het stabiel houden van het lymfoedeem en het voorkomen van verdere complicaties. Binnen deze fase ligt de nadruk op zelfmanagement en het naleven van de leefregels, waaronder het consequent dragen van de therapeutisch elastische kous(en), zelfmassage, huidverzorging, oefeningen doen en het vermijden van belastende activiteiten. Hoe vaak er nog een manuale lymfdrainage behandeling moet worden uitgevoerd door de oedeem- of huidtherapeut binnen deze fase is afhankelijk van de mate waarin het lymfoedeem stabiel blijft. De onderhoudsfase duurt voor iedereen met lymfoedeem, ongeacht de oorzaak, vaak de rest van het leven.

Lees meer op: Lymfoedeem – oedeemwijzer.nl

Tevens de bron van deze pagina.

0 Reviews

Write a Review